به خود رسول اکرم کلمه " ذکر " اطلاق شده است : « قد انزل الله الیکم‌ ذکرا ، رسولا ». . . [١] . پس [ این آیات ] نشان می‌دهد که در عین حال‌ قرآن قائل به مسائلی است که برای آن مسائل ، تذکر و یاد آوری کافی است‌ و استدلال نمی‌خواهد . مثلا در آیه " « هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون »" [٢] استفهام تقریری می‌کند [٣] . قرآن در این روش خود

[١] طلاق / . ١٠ [٢] زمر / [٩] [٣] این را در متد تعلیم و تربیت " روش سقراطی " می‌گویند . می‌گویند سقراط در تعلیمات خودش از همین روش استفاده می‌کرده است ، وقتی‌ می‌خواست مطلبی را به طرف ثابت کند از بدیهی‌ترین مسائل شروع می‌کرد و به‌ صورت سؤال می‌گفت : آیا این مطلب اینطور است یا آنطور ؟ چون مسأله‌ روشن بود او همان طرفی را که سقراط می‌خواست انتخاب می‌کرد . همین که آن‌ را به صفحه روشن ذهن طرف می‌آورد یک سؤال بالاتری مطرح می‌کرد . باز او همان طرفی را که سقراط می‌خواست انتخاب می‌کرد . این را هم که در صفحه‌ روشن ذهنش می‌آورد یک سؤال دیگر طرح می‌کرد و باز جواب می‌گرفت . این‌ کار را ادامه می‌داد تا اینکه یکدفعه طرف مقابل متوجه می‌شد که خودش به‌ مدعای سقراط اعتراف کرده بدون اینکه سقراط یک کلمه حرف زده باشد ، یعنی از درون مخاطب جوابها را بیرون می‌کشید . چون استاد فن بود و یک‌ روانشناس بسیار دقیق بود و روان و سیر ذهن و سیر فکر را خیلی خوب‌ می‌شناخت از یک مقدماتی شروع می‌کرد که بدون اینکه یک کلمه حرف زده‌ باشد ، ذهن مخاطب ، خودش قدم به قدم پیش می‌آمد . مادر سقراط ماما بوده است . خودش می‌گفته است من مانند مادرم ماماگری‌ می‌کنم . ماما بچه را به دنیا نمی‌آورد ، طبیعت مادر است که بچه را به‌ دنیا می‌آورد . کار ماما فقط این است که مادر را راهنمایی می‌کند : اینطور بنشین ، اینطور حرکت کن . او را کمک می‌دهد تا نوزاد از او متولد شود . کار او این نیست که با دست خودش بچه را بگیرد و بیرون بکشد ، آن ، کار ناقصی است ، او باید صبر کند که به صورت خودکار بچه متولد شود . سقراط می‌گفت که کار من همان ماماگری است ، یعنی کاری می‌کنم که ذهن ، فکر را تولید می‌کند همانطور که مادر بچه را می‌زاید ، من فقط ذهنها را کمک می‌کنم‌ که فکرهای جدید را بزایند .